…. op scholen Begrijpend Lezen een vast onderdeel is van het onderwijs in de Nederlandse taal? Maar dat dit averechts blijkt te werken en het leesvermogen van kinderen juist ondermijnt?
Althans, zo lijkt men te kunnen concluderen uit de aflevering van “Focus” van 30 september 2025. Hier wordt gesteld dat sinds de invoering van Begrijpend Lezen in zijn huidige vorm de kwaliteit van het leesonderwijs sterk achteruit is gegaan en dat Nederland in de ranglijsten die de onderwijskwaliteitsverschillen in kaart brengen enorm is gekelderd (van een heel hoge positie op de ladder naar een heel lage, het gaat dus niet alleen maar om een paar treden). Nu moet ik zeggen dat ik niet zoveel heb met zulke ranglijsten, die rieken naar een soort streberigheid. En ik vraag me ook af of die lijsten nu werkelijk meten wat je zou willen meten. Maar dat is een ander onderwerp.
Wat is er aan de hand? Als ik het goed begrijp, richt Begrijpend Lezen zich minder op de inhoud van de tekst maar vooral op de opbouw. Het gaat om de structuur van een tekst. Bijvoorbeeld over alinea’s, verschillende typen tekst, hoe je de hoofdpunten eruit kunt halen, zogenaamde signaalwoorden en hoe je iets effectief samenvat. Natuurlijk moet je de inhoud van een tekst ook wel kunnen begrijpen om die te kunnen samenvatten, maar de focus ligt duidelijk niet op leesplezier of dieper begrip van het onderwerp. Het ligt meer op analyse-achtige oefeningen en kennis van structuur. Zoiets (ik ben hier niet volledig, en ik ben dan ook geen expert!).
Van mijn dochter hoorde ik wel eens dat ze een rare tekst had moeten lezen op school, over een onderwerp waarvan zij (en ik met haar) dacht: “Wat heeft dit met kinderen te maken? Waarom lees ik dit?” Helaas kan ik me geen concreet voorbeeld herinneren….maar het staat me wel nog bij dat ik soms verbaasd was van het type teksten waarmee schoolkinderen aan de slag moesten. Vaak geen lol aan te beleven en voor hen niet altijd even relevant.
Dit blijkt één van de grote struikelblokken te zijn: verlies van leesplezier. Samen met het feit dat je van snappen hoe een tekst technisch gezien in elkaar zit, of weten wat voor soort tekst je leest, niet vanzelf beter gaat lezen.
In Ierland gebeurde hetzelfde, maar daar is het roer al enige tijd geleden omgegooid. Met klinkende resultaten! Men heeft het Begrijpend Lezen weer losgelaten en is weer gewoon lekker gaan lezen. Gezamenlijk. Over voor kinderen relevante onderwerpen. Of mooie verhalen en boeken. En daarover wordt dan vervolgens samen gesproken. De onderwijzer stelt bijvoorbeeld vragen over het verhaal en de kinderen gaan deze overleggen en beantwoorden in een groepje. Ze wisselen uit wat zij denken, mogen hun mening geven en onderbouwen. Zo kan de tekst op een andere manier verankeren en op een meervoudige manier begrepen worden. Er blijken dan veel verschillende meningen en ideeën mogelijk over eenzelfde tekst. Zo wordt de tekst dus eigenlijk onderzocht. Dit blijken de kinderen boeiend te vinden. Zij begrijpen de tekst op een rijkere manier en krijgen intussen vanzelf meer begrip voor het feit dat hun klasgenoot er heel andere ervaringen en gedachten op nahoudt.
Hé, waar kennen we dat van? Dat weten kinderfilosofen natuurlijk allang! Als je denken, spreken, onderzoek en perspectiefwisseling verbindt met een boek of andere tekst, of met zelfgeschreven verhalen, dan gebeurt er zoveel meer…
De Alan Turingschool in Amsterdam heeft het Ierse voorbeeld gevolgd en ook daar werd meteen die positieve verandering opgemerkt. Is dat niet hoopvol voor het onderwijs en voor de kinderen? En misschien ook wel voor de kinderfilosofie! Want tegelijkertijd staaft dit precies het nut van wat wij altijd al doen. Filosoferen is dan ook nog eens veelzijdiger. We kunnen werken aan de hand van teksten, en zo nodig aansluiten bij andere werkvormen en schoolse methodes. In ieder geval: als het lukt verbindingen te leggen met de onderwerpen en met elkaar, op welke manier dan ook, ontstaat dieper en breder begrip. En, misschien wel het allerbelangrijkst, meer plezier!!!
Hopelijk gaan nu in snel tempo meer scholen deze omslag maken….kom maar op met al die heerlijke kinderboeken! En mochten scholen de expertise van een kinderfilosoof kunnen gebruiken, dan staan wij klaar!
Zie hier de aflevering van Focus (met ook nog een interessant stukje over hoe de kennis van je eigen oogbewegingen tijdens het lezen, bijdraagt aan beter lezen)
