Persoonlijk project opleiding FMKJ: Filosoferen naar aanleiding van toneelteksten.

Aan het eind van het opleidingsjaar van de beroepsopleiding 'filosoferen met kinderen en jongeren' presenteren de studenten aan elkaar hun persoonlijk project.
Hieronder het project van Laura Minderhoud

Persoonlijk project opleiding FMKJ: Wat mogelijk is volgens de waarschijnlijkheid of noodzakelijkheid. (Aristoteles)
Filosoferen naar aanleiding van toneelteksten.

--------

Ik ben dramaturg en wil de ervaring die ik heb opgedaan tijdens mijn werk in het theater- en mijn kennis van toneelteksten gebruiken in filosofische gesprekken met kinderen, jongeren en volwassenen.

Toneel is denken en spelen. De gedachte spelen. Spelen met de gedachte. In zowel toneelstukken als filosofische gesprekken gaat het er om te denken over, zoals Aristoteles zegt: wat mogelijk is volgens de waarschijnlijkheid of noodzakelijkheid. Dus niet zomaar denken. De redenering moet kloppen, beargumenteerd kunnen worden, kritisch bevraagd en van alle kanten bekeken. Scènes uit toneelstukken zijn daarom geweldig als stimulus.

Het gesprek
Ik vertel eerst het hele verhaal, iets over de schrijver, over de tijd waarin het stuk geschreven is. Toneel is een combinatie van geheugen en voorstellingsvermogen. Wat zegt het dat teksten die vijftig, honderd of duizend jaar geleden geschreven zijn, thema’s behandelen die nu actueel zijn? Konden de schrijvers in de toekomst kijken? Herhaalt de geschiedenis zich? Of zijn het universele thema’s?
Vervolgens lezen we de scène en bedenkt de groep een startvraag.

Bij de toneelstukken heb ik verschillende gespreksplannen gemaakt en oefeningen  of activiteiten ontwikkeld. Voor jongere kinderen zoek- of maak ik bewerkingen van de scènes zodat de taal beter aansluit bij hun leeftijd. Hieronder staan de titels van vijf toneelstukken met ieder één voorbeeld vraag, natuurlijk kunnen er ook heel andere vragen bedacht worden.

    Antigone van Sophocles (± 442 v Chr.)
Wanneer mag je de wet overtreden?

    Koning Lear van William Shakespeare (omstreeks 1605)
Kun je zeggen hoeveel je van iemand houdt?

    Faust van Johann Wolfgang Goethe (geschreven tussen 1790 en 1832)
Is een in een laboratorium gemaakte mens een mens?

    Pijlers van de samenleving van Henrik Ibsen (1877)
Kan iemand goed en slecht tegelijk zijn?

    De rechtvaardigen van Albert Camus (1949)
Mag je iemand doden om de wereld te verbeteren?


Wil je meer informatie over dit project, dan kun je contact opnemen met Laura Minderhoud.

Laura Minderhoud

Blijven Denken
dramaturg | filosofisch gesprek
06 43025320
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.

 

 

   

Filosoferen op School – in Nieuw-Zeeland en Australië

Filosoferen op School – in Nieuw-Zeeland en Australië

“Als het niet uit luiheid is, waarom hebben de goden dan hun werk niet afgemaakt?”.  Michelle is er eens goed voor gaan zitten. Walter Kohan uit Brazilië leidt een kringgesprek in Wellington, Nieuw-Zeeland en heeft met de groep een mythologisch verhaal gelezen over de schepping van de wereld. Het borrelt vragen, over de ervaring dat de wereld niet ‘af’ is en dat we onszelf als ‘onaf’ ervaren. Na afloop is de groep dik tevreden; dit was een echt gesprek, en dan te bedenken dat het ministerie alhier heeft bepaald dat het op school niet over godsdienstige vragen mag gaan. Ligt te gevoelig.

Welkom in Nieuw-Zeeland! Ik ben er voor de twee-jaarlijkse conferentie van FAPSA, de overkoepelende organisatie voor filosofie-onderwijs “down under”. Degenen die een presentatie houden is gevraagd of ze de dag erna op een school in de buurt een demonstratie-les willen geven. De mijne gaat over de verhouding tussen geloven, zeker weten en bewijzen hebben.  Stevig onderzoeksgesprek.

De conferentie trekt zo’n honderd deelnemers, merendeel leerkrachten; sommigen zijn nieuw in het filosoferen met kinderen. Voor hen is deze conferentie een ideale kennismaking en oriëntatie.  Kijk hier voor het programma en de namen. De focus van de organisatoren, onder voortvarende leiding van Vanya Kovach uit Auckland, is duidelijk: deze conferentie moet de leerkrachten ‘richten’ en ondersteunen, met heldere denkkaders en praktische tips.  Mijn workshop gaat over hoe je het gesprek faciliteert als er in de klas grote onenigheid bestaat en de opvattingen tegen elkaar opbotsen. De zes verschillende manieren om het met een ander oneens te zijn, ontleend aan de klassieke retorica, worden als heel nuttig ervaren en meteen uitgeprobeerd. Algemeen oordeel over de conferentie: zeer geslaagd.

Na de dag op school maak ik samen met Peter & Emma Worley uit Londen en Michael Hand uit Birmingham de oversteek naar Australië. In Melbourne organiseert VAPS, de beroepsvereniging “Filosoferen op school” in de staat Victoria, een vergelijkbare conferentie. VAPS is voortgekomen uit het vroegere Centrum of Instituut voor Kinderfilosofie, zoals die er in vele landen zijn. De omvorming tot een door de overheid erkende beroepsvereniging (zowel de leerkrachten in het basis- als die in het voortgezet onderwijs zijn erbij aangesloten) heeft grote voordelen, zo blijkt al gauw: het geeft meer status aan het vak en bij de recente curriculum-herziening was de beroepsvereniging een belangrijke partij in het opstellen van de doelen en inhoud van het nieuwe vak Ethiek in het voortgezet onderwijs.

De conferentie lijkt qua programma en qua achtergrond van de deelnemers sterk op die in Wellington, maar besteedt extra aandacht aan ethiek-onderwijs en morele vorming. Deel van de eerste dag is het observeren van enkele gesprekken op een basisschool nabij. Het filosofisch onderzoek komt niet goed van de grond, zo is onze indruk. In het nagesprek wordt dit bevestigd: de leerkrachten zijn nog zoekende. Tijdens de conferentie bied ik drie keer een kort gesprek van 20 minuten aan, steeds over dezelfde vraag: “Wat maakt water nat?”. De ervaringen van dit gesprek en hun reflectie erop nemen de deelnemers mee naar andere presentaties. In de laatste ronde op dag 2 geef ik de deelnemers een kijkje in de zorgen van de jury in Athene tijdens het proces van Socrates. Ik heb me vaak afgevraagd wat de jury toentertijd zo heeft verontrust – Socrates zou de jeugd bederven, zo luidt een van de aantijgingen – en of we van de zienswijze van de jury gebruik kunnen maken bij de ontwikkeling en het in praktijk brengen van filosoferen met kinderen.
Ook deze conferentie eindigt in een positieve stemming: stimulerend, richting gevend en tegelijk nieuwe wegen openend. Het was een intensieve estafette van interessante gesprekken, zes dagen lang, van ‘s-morgens vroeg tot ‘s-avonds.

 

Een aantal van de papers zal later dit jaar worden gepubliceerd in het online tijdschrift JPS, Journal of Philosophy in Schools:
Om in de gaten te houden!

Pieter Mostert

   

Karel van der Leeuw Award is een feit!

Het is bijna een jaar geleden dat Karel van der Leeuw is overleden. 31 juli 2015.

Pieter Mostert (zijn PhD maatje) had vorig jaar vrijwel meteen het idee opgeworpen om een ‘Karel van der Leeuw Prijs’ in het leven te roepen. 
Een prijs voor ideeën, initiatieven, activiteiten (vooral ook waar het gedaan wordt), die het ‘goed luisteren naar wat mensen (precies) zeggen, niét hineininterpretieren, ruimte geven aan anderen om (samen) te denken’: de - in nagedachtenis van Karel - belangrijkste criteria zijn. 

Een prijs voor Nederland (CKN), Europa (SOPHIA), en de rest van de wereld (ICPIC).

Nu een jaar later is de prijs een feit, onder de naam:
'De Karel van der Leeuw Award'.


De prijs is bedacht om het 'denken' binnen het FMKJ te stimuleren maar is ook een manier om Karel van der Leeuw (1940-Juli 2015) te herdenken en te blijven herinneren. Karel was de drijvende kracht achter de opbouw en organisatie van het 'SOPHIA Network'.
Hij was een filosoof, onderwijzer en de motor achter de wereld van de kinderfilosofie.

Deze prijs wordt eens in de twee jaar uitgereikt door het 'SOPHIA Network' en heeft bestaansrecht dankzij de vrijgevigheid van Pieter Mostert.

Ook onze Nederlandse kinderfilosofen worden opgeroepen een bijdrage in te zenden. De uiterste inzenddatum is 1 juli a.s.
Meer informatie over de voorwaarden van de prijs vind je hier.

 

 

   

Pagina 4 van 27

Centrum Kinderfilosofie Nederland, Middelburgseweg 113, 2771 NJ Boskoop, e. info@kinderfilosofie.nl