Boekrecensie 'Is Nergens Ergens?'

Door Else de Jonge

 

DENKEN OVER DE OERCAKE

Alle dingen – of het nou bomen zijn, poezen of planten - zijn afgeleiden van hun oervorm.
Dennenbomen, berken: beide stammen af van de oerboom. Angorakat én Britse korthaar? Vallen onder de oerpoes.
Zoals een pauwenplant en een cactus, hoe verschillend ook, beide onder de oerplant vallen.
Die oervormen zijn eeuwig en onveranderlijk en niet zintuigelijk waarneembaar.

Ze bevinden zich in een wereld die parallel is aan de onze, een ideale wereld waarvan die van ons een soort tweedehands aftreksel is.
Althans, dat beweerde Plato in zijn vormenleer. Maar hoe is te begrijpen dat poezen met lang haar én poezen met kort haar afgeleiden zijn van dezelfde oerpoes? Of gekker nog: dat een zwierige plant met zachte bladeren dezelfde oervorm heeft als zo’n groene zuil met stekels?

 

Filosoof en beeldend kunstenaar Iris van der Graaf legt het uit aan de hand van een cakeblik. Zo’n blik, betoogt ze, heeft altijd dezelfde vorm.
Maar wat een verschillende cakes kun je erin bakken: lage, hoge, zachte, knapperige, met appels, met noten, met chocola.
Toch noem je al die baksels ‘cake’. Het cakeblik, dat is de oervorm van alle cakes.

Plato’s vormenleer is maar één van de vele ideeën die Van der Graaf behandelt in Is Ergens Nergens?, een kennismaking met filosofen door de eeuwen heen en vooral met de vragen die zij zich stelden.
In dit thematisch opgezette boek komt een scala aan denkers voorbij: van Anaximander, Harry Frankfurt en Spinoza tot Nussbaum, Epicurus en Merleau-Ponty. In heldere en aansprekende taal zet Van der Graaf uiteen wat hun gedachten waren: over de herkomst van de wereld bijvoorbeeld, over het belang van bezit, over opvoeding, vrijheid, oneindigheid, moraliteit of toeval. Vind jij ook dat je zelf verantwoordelijk bent, of denk jij dat er situaties kunnen zijn waarin je niet zelf kunt kiezen, is de vraag waarmee Van der Graaf het hoofdstuk over Sarte, De Beauvoir en het existentialisme besluit.
Zoals dat over oneindigheid eindigt met: Wat denk jij: is oneindig groot groter dan oneindig klein of zijn ze even groot omdat ze allebei oneindig zijn?
Het zijn uitnodigende vragen, waar veel kinderen vermoedelijk graag hun tanden zullen inzetten.

Is Ergens Nergens? is geschikt voor kinderen van acht tot twaalf jaar, maar ook onderhoudende lectuur voor oudere kinderen en volwassen mensen die wel eens wat van filosofie zouden willen weten. Mooi vormgegeven en fraai geïllustreerd (door de schrijfster zelf). Warm aanbevolen dus.



Iris van der Graaf, Is Nergens Ergens? – Verhalen over filosofen en hun ideeën, Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam,
ISBN 9789057124662, 135 p., €17,95

Bewaren

Centrum Kinderfilosofie Nederland, Middelburgseweg 113, 2771 NJ Boskoop, e. info@kinderfilosofie.nl